De vleesetende waterplant blaasjeskruid (Utricularia) bezit geen wortels maar grondscheuten en waterloten met bladeren en blaasjes. Deze blaasjes vormen een val voor klein waterdiertjes als Cyclops, kleine kreeftjes die tot het plankton behoren, voor waterinsecten, muggenlarven en soms ook de wat grotere watervlooien. Franse wetenschappers toonden aan dat deze val zijn prooi met een recordsnelheid vangt.
Utricularia aurea
Blaasjeskruid kent meer dan 200 soorten. Het plantje is over alle continenten (behalve Antarctica) verspreid en leeft in ondiepe vennen of moerassen. Sommige soorten maken bloemen die doen denken aan orchideeën. De plantjes komen ook in Nederland voor al zijn ze daar erg zeldzaam geworden door het verdwijnen van de moerassen.
De onderzoekers bestudeerden het zuigmechanisme en de beweging van het valluik met hoge snelheid video-opnames tot wel 15000 beelden per seconde. De sequentie van het opzuigen van de prooi duurt slechts enkele milliseconden en is met het blote oog niet waar te nemen. Het opzuigen zelf duurt een halve milliseconde wat de hoogste snelheid is voor de val van een vleesetende plant. Het is daarmee ook de snelste beweging binnen het hele Plantenrijk. Dit valmechanisme is mogelijk doordat het blaasje vooraf actief water uitpompt waardoor er een onderdruk ontstaat. Het klepje bij de ‘mond’ dat dan dicht zit, heeft in de rusttoestand een convexe vorm. Bij aanraking van de haartjes bij de ‘mond’, slaat deze convexe buiging om en het water met prooi wordt passief naar binnen gezogen door de onderdruk die in het blaasje heerst. Daarna wordt de prooi verteerd en het blaasje pompt opnieuw het water naar buiten om de val weer te zetten.
Vallen van U. inflata. (a) Vooraanzicht van een val; de concave wanden en de ingang zijn duidelijk te zien. (b,c) Bovenaanzicht van een val (de klep zit rechts) die de dubbele fasen van het valmechanismen laat zien (b) voor en (c) na het openslaan. Het streepje geeft 500 µm aan. Klik op het plaatje voor een grotere weergave.
In onderstaand filmpje (3 min.) is de hele sequentie te zien. Helaas is de begeleidende uitleg moeilijk te verstaan.
Uit het volledige artikel van O.Vincent et al. in The Proceedings of the Royal Society.
Foto van Utricularia aurea uit Wikimedia
Mooi ! Wat is de natuur toch wonderlijk…;o)
de stripman, zeg dat wel. Ik kende de naam van het plantje maar wist niet dat het zo wonderlijk in elkaar zat.
@Pierra – De naam deed bij mij wel een vaag belletje rinkelen, maar meer ook niet…
Geweldig leuk onderzoek.
Het is in het Frans waarschijnlijk beter te verstaan dan in het Frengels.
blutch1, heb het tien keer geluisterd en het is nu begrijpelijk geworden
Ze beloven een ondertiteling.
Het onderzoek is echt leuk. Ze zien dit mechanisme als eventueel toepasbaar in de industrie.
Het is zeer zeker een leuk plantje en het vang mechanisme is weer een van die mooie uitvindingen van de natuur.
Antoinette, het is een heel leuk plantje. Ik zou het weleens in het echt willen zien. Binnenkort ga ik hier de oevers eens goed bekijken.
Het mechanisme is toch niet nieuw? Het omgekeerde doen octopussen en kwallen voor de voortbeweging.
blutch1, toch is het anders. Ten eerste is het een bijzonder snel mechanisme en volledig passief. Het water wordt actief via klieren naar buiten gepompt (en niet via de ‘mond’) om de onderdruk te genereren waar het valmechanisme in een tweede instantie gebruik van maakt.
Bovendien gebruiken de octopussen een spiermantel om de zich samen te trekken. In het geval van de blaasjes komt er geen spier aan te pas.
http://en.wikipedia.org/wiki/Octopus#Locomotion
Zeer fraai. Vanmiddag ontspande ik me bij Animal Planet (Great ocean adventures) met opnames van curieuze (zeldzame?) soorten als voshaaien, wolfslangen en zeer grote zeesterren met 25 armen … én een zeeplant die micro-organismen in een paar milliseconden naar binnen werkte. De naam van de plant heb ik niet onthouden, maar dat moet bij Cornwall zijn geweest (op zoek naar reuzenhaaien – Basker sharks) of bij Vancouver Island.
Hier nog een video met een “wolfslang,” althans zo werd het vertaald. Deze murene-soort is “aaibaar,” bleek uit de opnames bij Animal Planet.
Arjan, het blaasjeskruid is voorzover ik weet geen zoutwaterplant en eet geen micro-organismen, maar kleine zoetwaterkreeftjes en (larven van ) insecten. Mocht je er nog achter komen hoe de plant die je zag heet, laat het dan weten.
Hoe heb je de video kunnen plaatsen? Gewoon door een link?
Erg mooi.
Pierra, je moet deze plantjes in voedselarm schoon water zoeken, hier in Nederland zijn ze zeldzaam geworden.
Antoinette, waarschijnlijk moet je een vijver hebben. Ik zie op Google dat ze te koop zijn als waterplant voor vijvers.
Pierra, met micro-organismen bedoelde ik plankton. Ik doelde op een biotoop met reuzenhaaien en walvissen. Merkwaardig te zien hoe men midden op zee met een netje een potje kan vullen waarin het krioelt van het leven. Die zeeplant maakt waarschijnlijk gebruik van hetzelfde mechanisme. Die zeer interessant is voor instrument engineers, inderdaad.
De video stond er, tot mijn verbazing, inderdaad gewoon met een link. Die wolf eel in de opnames bij Animal Planet was ruim twee meter lang en gedroeg zich, zeer ongewoon, als een schoothondje.
fantastic